Süper Lig’de yaz transfer sezonu başladığında spor basını manşetleri yıldız forvetlerle doldurur: bonservisler, gizli akşam yemekleri, menajer komisyonları, gece yarısı alınan uçak biletleri. Her yıl nisan ve mayısta, kameralardan uzakta, çok daha sessiz bir transfer piyasası daha kurulur: özel okullar arasında yıldız öğretmen borsası.

İstanbul’un Levent-Etiler-Göktürk hattında, Ankara’nın Çayyolu-İncek aksında ve İzmir’in Bornova sırtlarında iddialı özel okullar arasında süren bu yarış, ağustosta panolara asılacak “Türkiye birincisi bizden!” afişlerinin ve eylülde toplanacak kayıtların kaderini belirler. Peki öğretmenler odasının kapalı kapıları ardında bu transfer diplomasisi nasıl yürür?

Maslak’ta Saat 19.30: Siyah Deri Dosya

Nisanın son perşembe akşamı, saat 19.30. Maslak’taki bir otelin üst katındaki yarı aydınlık lounge’da, cam kenarındaki kuytu masada iki kişi karşılıklı oturmaktadır.

Bir tarafta iddialı bir özel okulun kurucu genel müdürü; diğer tarafta son on iki yılda dershane koridorlarından yetişip sayısalda dereceye giren onlarca öğrencinin hocalığını yapmış, piyasada “Karekök Kazım” diye bilinen 54 yaşındaki matematikçi. Mermer masada ne müfredat kitabı var ne pedagoji bülteni. Ortada üzerinde logo olmayan siyah bir deri dosya, bir otomobil anahtarı ve el yazısıyla doldurulmuş tek sayfalık bir protokol taslağı durur.

Genel müdür maden suyundan bir yudum alıp sesini bir casus filmi tonuna indirir: — “Kazım Hocam, mevcut maaşının üç katını bordroya yazıyoruz. O kısım teferruat. Altına vereceğimiz hibrit SUV’nin yakıt kartı sınırsız. Çocuğunun bizdeki dört yıllık eğitimi tam burslu. Cuma günleri okula gelmeyeceksin. Ama bir şartımız var: Senin derece grubundaki çocukların aileleri de bizimle bir görüşsün.”

Hoca bıyık altından gülümser, ceketinin iç cebinden küçük bir not defteri çıkarır: — “Sayın genel müdürüm, benim peşimden çocuklar değil veliler gelir. Ama fizik zümre başkanım olmadan tek başıma gelmem. O olmadan AYT fende derece garantisi veremem. Onu da pakete eklerseniz pazartesi sabahı imzalarım.”

Genel müdür telefonunu çıkarır, fizik hocasının adını not alır. Gece yarısına doğru iki adam el sıkışır; pazarlık, bir dersin bütün konularını tek gecede bitirmiş gibi yorgun ama memnun biter.

Yıldız Hoca Paketi

Özel okul dünyasında her branşın değeri eşit değildir. Tarih, coğrafya, felsefe ya da müzik öğretmenleri bütçe tablolarında çoğu zaman bir maliyet kalemi olarak görülürken; sınavda soru tutturan matematikçiler, olimpiyat dereceli fizikçiler ve paragraf taktikleriyle Türkçe netlerini yukarı taşıyan edebiyat koçları birer “kurumsal forvet” muamelesi görür.

Bir yıldız öğretmeni rakip okuldan koparmak için konuşulduğu anlatılan paketler, şirket yöneticilerini kıskandıracak kalemler içerir:

  1. İmza primi: İki-üç yıllık sözleşmeye imza atana sezon başında yüklü bir “hoş geldin” bonusu.
  2. Şirket aracı: Anadolu Yakası’ndan Göktürk’e ya da Tepeören’e konforla gidip gelsin diye altına çekilen bir araç; gerekirse okula yakın bir dairede kira desteği.
  3. Aile eğitimi hakkı: Hocanın kendi çocuklarına anaokulundan liseye tanınan tam burs. Bugünün ücretleriyle bu, maaştan bile değerli bir ayni haktır.
  4. Özel ders esnekliği: Okul dışındaki özel ders mesaisine yönetimin göz yumması.

Bu paketler, öğretmenliği bir maarif idealinden çıkarıp sonuç odaklı bir piyasaya dönüştürür.

“Hocamız Nereye, Biz Oraya”

Bir okulun efsane matematik hocasının rakip kuruma geçeceği fısıltısı sızdığı an, asıl deprem 11. sınıf veli WhatsApp grubunda patlar.

Mayısta bir cumartesi sabahı, Göktürk’teki bir okulun veli grubuna düşen mesaj zinciri trajikomik bir isyanın fitilini ateşler: — “Sayın veliler, kesinleşen habere göre matematik zümre başkanımız Metin Hoca seneye Maslak’taki okula geçiyormuş. Yönetim bizden gizliyor ama eşim yönetim kurulundan biriyle konuştu, doğruymuş!” — “İnanamıyorum! Biz bu okula sırf çocuk Metin Hoca’nın grubuna girsin diye geldik! Metin Hoca giderse çocuğum türev-integrali kimden öğrenecek?” — “Pazartesi 08.30’da topluca genel müdürün odasına gidiyoruz. Ya Metin Hoca’yı tutsunlar ya da yirmi beş veli olarak tasdiknameleri alıp hocanın gittiği okula geçiyoruz!”

Pazartesi sabahı genel müdürün odasını dolduran veliler kurumsal sadakat değil, açık bir ültimatom getirir. Veli için önemli olan okulun arması değil, çocuğunu tıbba ya da mühendisliğe sokacak hocanın varlığıdır.

Analiz Odaları: Hangi Hoca Kaç Soru Tuttu?

İddialı okullar transfer kararını sadece popülariteye bakarak vermez. Arka planda sınav analizi yapan ekipler çalışır; ÖSYM’nin son yıllarda sorduğu TYT ve AYT soruları satır satır incelenir:

  • Transfer listesindeki fizik hocasının fasiküllerindeki manyetizma sorusu, gerçek sınavdakiyle ne kadar örtüşüyor?
  • Matematik hocasının hazırladığı özel denemelerdeki kurgular sınav tarzını ne kadar yakaladı?
  • Bir hocanın soru tiplerinden birkaçı sınavda neredeyse birebir çıkmışsa, piyasa değeri bir gecede katlanır.

Bu hocalar artık tanıtım broşürlerinde fotoğrafları en başa basılan, kayıt görüşmelerinde “akademik forvetimiz” diye takdim edilen vitrin aktörleridir. Kayıt masasına oturan veli yabancı dil programını sormaz, doğrudan şunu sorar: — “12. sınıfta Kazım Hoca haftada kaç saat derse girecek? Sözleşmeye hoca garantisi maddesi koyuyor musunuz?”

Öğretmenler Odasında Soğuk Savaş

Bu gösterişli çılgınlığın arka planında sessiz bir yarılma birikir; en acı sahnelendiği yer öğretmenler odasıdır.

Bir tarafta okulun asıl omurgası: haftada otuzu aşkın saat derse giren, bahçe nöbeti tutan, öğrencilerin ergenlik krizlerini göğüsleyen, evrak işlerini sırtlayan kıdemli öğretmenler. Çoğu mütevazı maaşlara ve geciken primlere talim eder. Diğer tarafta okula haftada iki gün uğrayan, nöbetten muaf tutulan, altına şirket aracı çekilmiş “transfer yıldızı.”

Çay ocağının önündeki sahne soğuk savaşın özetidir: — “Gördün mü Nesrin Hocam? Yeni fizikçi kampüse sıfır ciple geldi. Haftada on iki saat derse girecekmiş. Biz on beş yıldır buradayız, geçen ay kırtasiye ödeneğimizi bile kestiler.”

Kıdemli tarih öğretmeni acı bir gülümsemeyle çayını karıştırır: — “Boş ver hocam. Onlar forvet, biz defans. Birincilik çıkarsa plaketi o hocaya verirler; çocuk barajı geçemezse faturayı sınıf öğretmenine keserler.”

Ayrılan yıldız hocanın arkasından eski okulun avukatları da devreye girer: soru bankalarının ve deneme sınavlarının kime ait olduğu, rekabet yasağı maddeleri, ihtarnameler. Ama transfer piyasası kendi yazılı olmayan kurallarıyla işlemeye devam eder.

Tabelanın Arkasındaki Hakikat

Transfer sezonunun tozu temmuz sonunda yatışır. Sözleşmeler imzalanmış, arabalar teslim edilmiş, bazı öğrenciler yeni kampüslerine taşınmıştır.

Ağustosta sonuçlar açıklandığında ana caddelerdeki panolar aynı nakaratla donatılır: “Türkiye birincisi ve ilk 100’de 42 derece bizden!”

Arka sıralarda oturan herkes ise o afişin altındaki küçük ayrıntıyı bilir: bazı derecelerin okulla tanışıklığı bir yıldan eskidir, bazılarınınki bir lounge masasından.

Eylülde yeni dönemin ilk zili çaldığında Kazım Hoca yeni okulunun koridorunda yürür. Kıdemli tarih öğretmeni onu görünce selam verir: — “Hoş geldiniz hocam. Nöbet çizelgesi panoda.” — “Ben nöbet tutmuyorum hocam.” — “Biliyorum. Ama çizelgede adınız var. Biri yazmış, silmeye kimse cesaret edemedi.”