Özel Kolejlerin Burslu Çocukları: İki Dünya Arasında Sıkışan Harika Çocukların Sosyolojisi

Boğaz sırtlarında meşe ve kestane korularının içine gizlenmiş taş binalar ve şehrin dışındaki geniş kampüsler: Robert Kolej, Koç Okulu, Üsküdar Amerikan Lisesi, Enka Okulları. Ücretleri çoğu ailenin yıllık gelirini aşan bu okullar, varlıklı ailelerin, şirket varislerinin ve fon yöneticilerinin çocuklarını ağırlar.

Ama bu pırıltılı dünyada her eylül nizamiyeden giren küçük, sessiz ve hayati bir azınlık vardır: tam burslular.

LGS’de en üst dilime girerek bu dünyanın kapısını aralayan dar ve orta gelirli ailelerin çocukları, hayatlarının en dönüştürücü ve en yalnız deneyimine başlar. Bir yandan dünya standartlarında bir eğitimin anahtarına kavuşurlar; öte yandan derin bir sınıf uçurumunun üzerinde cambaz ipinde yürümeye.

Sabah 07.15: Banliyö Seferi

Pazartesi, saat 07.15. Pendik’te banliyö peronunu soğuk bir rüzgâr süpürür. On beş yaşındaki Deniz kalabalıktan sıyrılıp Marmaray’a biner. Sırtında fermuarı tutukluk yapan gri bir bez çanta; yan gözünde musluk suyu doldurulmuş bir matara, içinde babasının sahaftan aldığı eski baskı bir İngilizce fizik kitabı.

Babası emekli bir tersane kaynak ustası, annesi bir ilkokulda temizlik görevlisidir. Deniz LGS’de bütün soruları doğru yanıtlamış, Boğaz sırtlarındaki köklü bir koleje tam bursla girmiştir.

Saat 08.10’da yokuşu tırmanıp okulun döküm kapısından girdiğinde bambaşka bir evrenle karşılaşır. Kapıda arka arkaya dizilmiş ciplerden inen sınıf arkadaşlarının üzerinde özel dikim blazerlar, kulaklarında gürültü engelleyici kulaklıklar, ellerinde buzlu kahveler. Deniz montunun fermuarını boğazına kadar çeker, cebindeki harçlığa dokunarak hızlı adımlarla kütüphaneye yürür.

Kantinde İlk Teneffüs

Burslu bir öğrencinin ilk ve en acımasız yabancılaşması kantinde yaşanır.

Zil çalınca sınıfça kantine inilir. Mermer tezgâhta kruvasanlar, badem sütlü matchalar ve taze sıkılmış meyve suları dizilidir. Bir bardak kahvenin fiyatı, Deniz’in cebindeki parayla ancak bir şişe suya denk gelir.

Sıra arkadaşı Emir siyah metal kartını POS cihazına gelişigüzel dokundurur: — “Abi herkese benden fındıklı kurabiye. Deniz sen ne alıyorsun, çekinme!”

Deniz’in boğazı düğümlenir. Zoraki bir gülümsemeyle mırıldanır: — “Sağ ol Emir, sabah sağlam kahvaltı yaptım, hiç aç değilim.”

Bu masum yalan, burslu çocukların dört yıl boyunca en sık başvuracağı kalkandır. Arkadaşları hafta sonu sinemadan, suşi akşamlarından ve yazın Bodrum’da kiraladıkları yelkenlilerden bahsederken Deniz sessizce dinler. Onların dünyasında para musluktan akan su gibi kendiliğinden vardır. Deniz’in evinde ise para, her ayın son günü babasının mutfak masasına serdiği faturalar demektir.

Aynı mikroskop soyunma odasında da işler. Arkadaşlarının çantalarından çıkan ithal spor tişörtleri ve profesyonel basketbol ayakkabıları karşısında, Deniz’in pazardan alınmış gri eşofmanı bir üniforma gibi durur. Dolabının kapağını siper ederek sessizce üstünü değiştirir.

Sınav Haftası: Roller Değişir

Bu görünmezlik, kasımda ilk sınavlar yaklaşınca hızla tersine döner. Pahalı özel dersler ne kadar alınmış olursa olsun, LGS birincisi bir zihnin analitik derinliğiyle yarışmak kolay değildir.

Matematik ve fizik yazılılarının sonuçları panoya asıldığında listenin en tepesinde Deniz’in adı parlar. Sınıfın popüler grubunun ortalaması ise ortalarda bir yerdedir.

O gün, kantinde Deniz’in yüzüne bakmayan grup kütüphanede masasının etrafında pervane olur: — “Denizciğim, şu türev ispatlarını bize de anlatsana! Yarın öğlen Bebek’te sana ne istersen ısmarlarım, yeter ki şu integral kafamıza girsin.”

Deniz anlatmayı kabul eder ama ısmarlanan hiçbir şeyi kabul etmez. Tahtanın başına geçer, diferansiyel denklemleri şiir gibi çözer. O yarım saat boyunca ne ciplerin ne de şirket miraslarının hükmü kalır. Ders bitince Emir tebeşir tozlu elini omzuna koyar: “Abi sen bunu nereden öğrendin?” Deniz omuz silker: “Marmaray’da. Pendik’ten Ayrılık Çeşmesi’ne kırk dakika; iki ünite eder.” O günden sonra sınıfta Marmaray, bir ulaşım aracı değil, bir çalışma yöntemi olarak anılır.

Burada Yabani, Mahallede Züppe

Burslu öğrencilerin taşıdığı en ağır yük, iki dünya arasında kalmışlıktır.

Hafta içi Boğaz kıyısındaki taş kütüphanede Shakespeare sonelerini tahlil eden, Model Birleşmiş Milletler kulübünde kusursuz İngilizceyle silahsızlanma konuşan çocuk, cuma akşamı Pendik’teki aile evine döner.

Artık ne tam olarak kolej dünyasına aittir ne de mahalleye. Mahalledeki çocukluk arkadaşları değişen diksiyonuyla, ceketindeki armayla alay eder: — “Bakın hele, kolejli beyzade teşrif etmiş! Sana espresso söyleyelim mi beyim?”

Okulda ise kış tatilinde kayağa gidemediği için hep biraz “mesafeli” bir dâhi muamelesi görür. Bu aidiyetsizlik, burslu çocuğu erkenden çelikten bir iradeye iter. Başarısız olma lüksü yoktur; yaslanabileceği bir aile şirketi ya da miras yoktur.

Pazar akşamı mutfak masasında babasıyla içilen çay bu gerilimi özetler. Baba çatlak çay tabağının yanına buruşuk bir banknot koyar: — “Al oğlum, arkadaşlarınla bir kahve içersin. Kendini kimseden eksik hissetme.”

Deniz parayı usulca geri iter, babasının nasırlı elini tutar: — “Yok baba, ihtiyacım yok. Öğlenleri kütüphanede çalışıyorum zaten.”

Yalan söylerken gözleri dolar; o paranın babasının bir buçuk günlük fazla mesaisi olduğunu bilir.

Veli Toplantısı: Kaşmir Mantolar ve Pazar Çantası

Sınıf farkının en çıplak sahnelendiği gün veli toplantısıdır.

Okulun tiyatro salonunun bir yanında kaşmir mantolar, pırlanta yüzükler ve Fransız parfümleri. Öbür köşede iki minibüs değiştirerek yetişmiş, pazar çantasını bacaklarının arasına gizlemeye çalışan Deniz’in annesi Ayşe Hanım. Salonun rahatlığı karşısında görünmez olmak ister.

Ama zümre başkanı fizik hocası kürsüye çıktığında hava değişir: — “Sayın veliler, bu yıl okulumuzu ulusal bilim olimpiyatı finallerinde temsil edecek öğrencimiz Deniz’dir. Sadece başarısıyla değil, karakteriyle de bu okulun gururudur. Ailesi aramızdaysa kurumumuz adına teşekkür ederim.”

Ayşe Hanım’ın gözlerinden iki damla yaş süzülür. Az önce onu görmezden gelen yan koltuktaki anne bu kez dönüp elini sıkar: — “Tebrik ederim hanımefendi, harika bir evlat yetiştirmişsiniz.”

Çıkışta bahçede yürürken Ayşe Hanım oğlunun koluna girer. Deniz annesine sarılır: — “Anneciğim, söz, tıp fakültesinin mezuniyetinde de seni en ön sıraya oturtacağım.”

On Yıl Sonra

On yıl sonra mezunlar gecesinde masalar yine dolar. Yıllık elden ele dolaşır; sararmış sayfalarda en çok güldüren fotoğraf, kütüphanede tahtanın başında tebeşirli elleriyle bir şey anlatan çocuğunkidir. Kimi babasının şirketinde, kimi yurt dışında bir laboratuvarda, kimi hâlâ ne yapacağını düşünüyordur. Deniz, ceketinde yine gösterişli bir marka olmadan salona girer.

Emir onu kapıda karşılar, elinde iki fincan: — “Bu sefer reddetmek yok. Kahve benden.”

Deniz fincanı alır, gülümser: — “Tamam. Ama türevi bu sefer sen anlatacaksın.”