Akademi & Eziyet
Günde 14 saat masa başında fiziki deformasyona uğrayarak soru bankası tüketme sanatı.
Fen liselerinin ve Robert/Galatasaray gibi okulların hazırlık sonrası döneminde hayatın merkezine oturan varoluşsal eylem. Bir fen liseli için ineklemek sadece ders çalışmak değildir; bir kimlik, hayatta kalma mekanizması ve kantinde çay içerken 'hiç çalışmadım abi' dedikten sonra gece 03:00'te organik kimya fasikülünü bitirmektir.
'Hafta sonu denemesi öncesi kütüphaneyi kapattılar, bildiğin organik inekleme seansı döndü.'
Gelenek & Hiyerarşi
Galatasaray ve köklü yatılı okullarda kıdemin yazısız anayasa haline gelmesi.
Okula giriş yılına göre belirlenen ve mezuniyetten sonra 80 yaşına kadar devam eden kutsal ast-üst ilişkisi. Galatasaray Lisesi'nde bir alt devre bir üst devreye 'abi' veya 'abla' demeden hitap edemez; bu kural holding yönetim kurullarında ve büyükelçilik kulislerinde dahi bozulmaz.
'Adam holding CEO'su olmuş ama 120. devre abisinin önünde hâlâ ceketini ilikliyor.'
Ritüel & Ağ
Mezunların yılda bir kez okul bahçesinde toplanıp statü ve nostalji değiş tokuşu yaptığı ayin.
Görünürde etli pilav ve ayran tüketilen, gerçekte ise holding ortaklıklarının kurulduğu, staj torpillerinin bağlandığı ve 'bizim zamanımızda buralar dutluktu' monologlarının sergilendiği yıllık diaspora zirvesi.
'Bu seneki pilav gününde Maslak plazalarının yarısı Ortaköy sahilindeydi.'
Ritüel & Ağ
Kadıköy Anadolu Lisesi (KAL) mezunlarının kış ortasında Moda'da icra ettiği kardeşlik ritüeli.
Pilav gününün kış versiyonu ve Moda sahilinin serin rüzgârında boza yudumlayarak 'Martı' ruhunu tazeleyen geleneksel mezunlar buluşması.
'Aralık ayında Moda Caddesi'nde boza kuyruğu görüyorsan bil ki KAL mezunları toplanmıştır.'
Mit & Aidiyet
Kadıköy Anadolu Lisesi öğrencilerinin kendilerini Moda sahilinin özgür martılarıyla özdeşleştirmesi.
Okulun ambleminde ve ruhunda yer alan, disiplin kurallarına karşı hafif umursamaz, Kadıköy sokaklarına ve vapur hatlarına aşina, bağımsız lise karakteri.
'Martı olmak sadece o bahçede okumak değil; Kadıköy vapuruna binerken o rüzgârı tanımaktır.'
Statü & Ağ
Lise ceketindeki veya rozetindeki armayı hayat boyu görünmez bir pasaport gibi taşıma durumu.
Özellikle Robert College, Galatasaray, Üsküdar Amerikan ve Kabataş mezunlarında görülen, birbirlerini iş mülakatında veya havaalanı lounge'unda tek bir kelimeden tanıyıp hemen ittifak kurma refleksi.
'İki Robertli mülakatta karşılaşınca konu anında Bosphorus Chronicle yazılarına geldi, armacılık kazandı.'
Gelenek & Şaka
Yatılı okullarda yeni gelen hazırlık öğrencilerine yapılan efsanevi kabul ritüelleri.
Yatakhane kültürünün vazgeçilmez parçası olan, acemilerin yataklarına tuz dökülmesi veya dolaplarının yer değiştirmesi gibi masum ama unutulmaz yatılı şakaları bütünü.
'Yatılılığın ilk haftasında tuzlamadan nasibini almayan mezun derneğinde hikâye anlatamaz.'
Piyasa & Kulis
Özel kolejlerin LGS/YKS şampiyonu çıkaran efsane öğretmenleri gizli bonservislerle transfer etmesi.
Futbol transfer sezonunu aratmayan, nisan-mayıs aylarında okul bahçelerindeki fısıltı gazetesiyle yayılan, yıldız matematik ve fizik hocalarının transfer savaşı.
'X Koleji, Kadıköy'ün en popüler fizikçisini altına şirket arabası çekerek kaptı.'
Para & Statü
Anaokulundan girilip Robert, Üsküdar Amerikan veya yurt dışı Ivy League kapısını aralayan kaynak okul.
İstanbul'un varlıklı ailelerinin çocuklarını 3 yaşında kaydettirmek için mülakat koçları tuttuğu, anaokulundan liseye uzanan kesintisiz prestaj tüneli.
'Bebeğe henüz bir yaşındayken feeder anaokulu sırasına giren aileler derneği kurulmalı.'
Sıralama & Gerilim
Her temmuz ayında LGS tercih döneminde okulların yüzdelik dilimlerinin hisse senedi gibi inip çıkması.
0.01'lik dilimlerin havada uçuştuğu, velilerin panik halinde fen liseleri ile tarihi Anadolu liseleri arasında arbitraj yapmaya çalıştığı milli stres haftası.
'Bu yıl Kabataş Erkek Almanca dilimi Nasdaq gibi fırladı, Cağaloğlu tahtayı kapattı.'
Kültür & Politika
Mezuniyet yıllığında kimin hakkında ne yazılacağını denetleyen gizli sansür ve diplomasi kurulu.
Lise son sınıfta okul idaresi ile öğrenciler arasında üçüncü dünya savaşı çıkaran, ironi dozu yüksek yazıları onaylatmak için bürokratik deha sergileyen ekip.
'Yıllık komitesi o yazıyı geçirirse müdür yardımcısı emekliliğini ister.'
Politika & Kulis
10 dakikalık teneffüste öğretmenler odası kapısında veya kantin köşesinde kurulan gayriresmi ittifaklar.
Sınav tarihlerini erteletmek, okul temsilcisi seçimlerini manipüle etmek veya kantinciye tostun fiyatını düşürtmek için kurulan hızlı operasyonel hücre.
'Teneffüs lobisi üçüncü derste fizikçiyi ikna edip denemeyi haftaya erteletti.'
Akademi & Eziyet
Fen liselilerin yaz tatillerinde TÜBİTAK madalyası için kendilerini kapattıkları zihinsel tecrit kampı.
Günde 16 saat sadece kombinatorik, sayılar teorisi veya organik mekanizma çözülen, katılımcıların normal dünyayla bağını koparıp doğrudan MIT/Princeton frekansına bağlandığı yer.
'Urla'daki olimpiyat kampından dönen çocuğun gözleri integral sembolü gibi bakıyordu.'
Para & Statü
Özel kolejlerde YKS derecesi veya spor şampiyonluğu karşılığı verilen sınırlı ücretsiz kontenjan.
Okulun prestij ve derece ortalamasını sırtlayan dahi öğrencilerin, yıllık 1.5 milyon TL ödeyen veli çocuklarıyla aynı sırada kaynaştığı hassas denge noktası.
'Okulun YKS ilk 100 afişindeki altı çocuğun beşi tam burs kotasından gelmeydi.'
Gelenek & Hiyerarşi
Tarihi liselerde üst sınıfların alt sınıflar üzerindeki koruyucu ama mutlak otoritesi.
Öğretmenlerden daha çok çekinilen, okul geleneklerini aktaran ve kantinde ilk çayı ısmarlayarak aidiyet aşısı yapan kıdemli öğrenciler.
'Tarihi koridorda yürürken abilere selam vermeden geçmek intiharla eşdeğerdir.'
Akademi & Strateji
Yabancı dilde eğitim veren liselerde hazırlık sınıfını sınavla atlayıp bir yıl kazanma çabası.
Genelde velilerin hırsıyla öğrencilerin 'bir yıl yatıp eğlenecektik' hayali arasında çatışmaya yol açan, başarıldığında üniversiteye bir yaş küçük sokan sınav.
'Hazırlığı atlayıp 9. sınıfa doğrudan başlayan çocuk ilk haftadan pişman oldu.'
Yatılılık & Mit
Yatılı okullarda akşam 19:00-21:00 arası zorunlu sessiz çalışma hücresi.
Görünüşte soru çözülen, gerçekte ise sıraların altına gizlenen çizgi romanların okunduğu ve fısıltıyla okul dedikodularının analiz edildiği gece kulisi.
'Etüt gözetmeni kapıyı açtığında 40 kişi aynı anda yaprak kımıldamadan tahtaya bakıyordu.'
Ağ & Psikoloji
Bir okulun mezunlar derneği, vakfı ve kıdemlilerinin okul yönetimi üzerindeki görünmez gölgesi.
Milli Eğitim Bakanlığı'nın bile kolay kolay değiştiremediği, okul müdürünün en küçük kararında 'Camia buna ne der?' diye düşündürten asırlık kurumsal ağırlık.
'Okulun tarihi kapısının rengini değiştirmeye kalktılar, camia 24 saatte bakanlığı kilitledi.'
Kültür & Nostalji
Kantin işletmecisinin okul tarihindeki hocalardan daha efsanevi hale gelmesi.
Otuz yıldır aynı tezgâhta duran, kimin kiminle flört ettiğini, kimin hangi yazılıdan kaç aldığını rehberlik servisinden iyi bilen kantin abisi fenomeni.
'Kantin Hasan Abi'nin bilmediği lobi bilgisi MEB teftiş kurulunda bile yoktur.'
Modern Çılgınlık
Öğretmen ödev vermeden önce ödevi tartışıp krize dönüştüren dijital cadı kazanı.
Gece 23:30'da 'Ömer'in silgisi kimde kaldı acaba?' mesajıyla başlayıp okul yönetimine muhtıra vermeye kadar varan, okul kulisinin veli kanadı.
'Veli grubunda çıkan servis zammı tartışması ikinci günde diplomatik krize evrildi.'
Gelenek & Hiyerarşi
Gebze Muallimköy tepesindeki izole dâhiler topluluğunun yarı-mistik yaşam biçimi.
Şehirden ve popüler kültürden tamamen tecrit edilmiş bir tepede, gece 03:00'te piyano çalan kuantum fizikçileri ile sabaha karşı felsefe metinleri tartışan olimpiyatçıların oluşturduğu zihinsel cumhuriyet. Dış dünyayla tek bağları hafta sonu servisleri ve uluslararası makale bildirimleridir.
'Biz Tevitöl Manastırı'nda yetiştiğimiz için Maslak plazalarındaki 'küçük hesaplar' bize çocuk oyunu gibi geliyor.'
Statü & Ağ
Üniversiteye geçildiğinde dahi bozulmayan ve lise armalarına göre parsellenen oturma alanları.
Robert College, Galatasaray, Üsküdar Amerikan ve Fen Liselilerin Boğaziçi Üniversitesi Kuzey veya Güney Kampüsü'ne geldiklerinde diğer fakültelerle kaynaşmak yerine aynı ağaç altlarına ve kantin köşelerine öbeklenmesi vakası. Liseli kimliği üniversite kimliğinden her zaman büyüktür.
'Kuzey çimlerine oturduğunuzda hangi ağacın altında Robertlilerin, hangi bankta Kabataşlıların olduğunu bakışlardan anlarsınız.'
Piyasa & Transfer
Bir özel okulun tüm matematik veya fizik zümresinin rakip kolej tarafından bir gecede transfer edilmesi.
Nisan ayında sözleşme yenilemeyen 4-5 kıdemli hocanın, dershane kökenli idarecilerle birlikte bir başka franchise kolejine geçmesi ve arkasından en az 80 derece öğrencisini de peşinden sürüklemesi operasyonu. Kolej yönetimlerinin en büyük kabusudur.
'Geçen yıl bizim matematik zümresi topluca Levent'e geçince okulda bir hafta boyunca kriz masası toplantıları yapıldı.'
Efsane & Nostalji
İstanbul Erkek Lisesi'nin Çanakkale Savaşı'nda şehit düşen öğrencileri anısına aldığı matem rengi ve tavizsiz haysiyet kodu.
1915 yılında Çanakkale Cephesi'ne giden ve tamamı şehit düşen son sınıf öğrencilerinin anısına okulun pencerelerinin siyaha boyanmasıyla başlayan asırlık keder ve vefa mirası. Sarı-Siyah forma giyen her öğrenci, asırlık bir vatan borcunun nöbetçisi sayılır.
'Biz o kapıdan içeri sarı-siyah aşkıyla girdik; sınav geçer ama o matemin vakarı ömür boyu çıkmaz.'
Ritüel & Ağ
Haydarpaşa Lisesi mezunlarının Altunizade korusunda asırlık marşlarla bir araya geldiği bahar ritüeli.
Galatasaray'ın pilavına, Vefa'nın bozasına karşılık Haydarpaşalıların kuru fasulye kazanları etrafında toplandığı, nesiller arası samimiyetin ve cumhuriyet terbiyesinin tazelendiği tarihi gün.
'Fasulye Günü'nde 1950 mezunu dedelerle 2026 mezunu stajyer mühendisler aynı sırada ekmek banıyordu.'
Okul Hayatı
İdarenin mezuniyet yıllığındaki hoca taklitlerini veya ifşaatları sayfaları yırtarak sansürlemesi geleneği.
Son sınıf öğrencilerinin aylarca gizlice hazırladığı, hocaların en komik laflarını ve okul içi aşk dedikodularını içeren yıllığın basıldıktan sonra müdür odasında teftişe takılması ve sansürlü sayfaların yeraltında fotokopiyle çoğaltılarak dağıtılması hadisesi.
'Bizim yıllığın 42. sayfasını fizik hocası gördüğü için idare bütün baskıyı durdurdu ama PDF'i yarım saatte tüm okula yayıldı.'
Akademi & Eziyet
Fen liselerinde TÜBİTAK sınavlarına hazırlanan çocukların dünya ile irtibatı kestiği izole yatakhane odası.
Normal okul müfredatını 9. sınıfta bitiren, duvarları diferansiyel denklem kağıtlarıyla kaplı, gece 04:00'te Rus olimpiyat arşivlerinden geometri çözen 4 kişilik dâhiler hücresi. Bu koğuşun mezunları genelde doğrudan MIT, Stanford veya Cambridge'e ışınlanır.
'Olimpiyat Koğuşu'nun kapısını ancak haftada bir çay doldurmak için açarlardı, gerisinde bambaşka bir evren yaşanırdı.'
Statü & Ağ
Yıllık ücreti 1.5 milyon TL olan elit kolejde 500 tam puan bursuyla okuyan Anadolu çocuğunun yaşadığı sosyolojik gerilim.
Hafta sonu kayak kampına giden sınıf arkadaşlarının yanında metroyla evine dönen, ancak okulun tüm fizik ve matematik derecelerini tek başına sırtlayan harika çocukların trajikomik varoluşu. Genelde 10 yıl sonra o kolej arkadaşlarının çalıştığı şirketin ortağı olurlar.
'Burslu çocuk sınıftaki en sessiz kişiydi ama kimya olimpiyatında dünyayı devirip tam bursla Princeton'a gitti.'
Piyasa & Transfer
Özel kolejlerin okul aile birliği başkanlığı için cemiyet anneleri arasında dönen Game of Thrones entrikaları.
Mezuniyet balosu bütçesi, yıl sonu tiyatrosunun sponsoru ve okul yemek şirketinin denetimi üzerinden yürütülen, lüks marka çantaların ve diplomatik manevraların havada uçuştuğu veli koridoru çekişmeleri.
'Bu yılki Aile Birliği seçimleri Bebek sırtlarındaki holding toplantılarını aratmayacak kadar sert geçti.'
Statü & Ağ
Özel kolejlerin giriş holüne astığı, yurt dışı kabul mektuplarının sergilendiği kutsal gurur duvarı.
Mart ve nisan aylarında Ivy League ve Oxbridge kabulleri geldikçe güncellenen, kayıt yaptırmaya gelen aday velilere okul müdürü tarafından ilk gösterilen vitrin panosu. Bir okulun 'borsa değeri' doğrudan bu panodaki kabullerin sayısı ile ölçülür.
'Okul girişindeki panoya bu sabah üçüncü Stanford kabulü asılınca müdürün keyfi bir haftadır yerinde.'
Efsane & Nostalji
Tarihi yatılı mekteplerde yarım asırdır süren haftalık banyo ve koğuş şamatası.
Galatasaray, Haydarpaşa ve Darüşşafaka gibi asırlık yatılı kurumlarda kış aylarında buhar altında türkülerin söylendiği, etüt stresinin tas sesleri arasında unutulduğu kardeşlik ritüeli.
'Çarşamba hamamından çıkan yatılıların yüzündeki o yorgun ama huzurlu kırmızılığı sadece yatılılar bilir.'
Ritüel & Ağ
Trabzon Fen Lisesi'nde YKS sonuçları açıklandığında Boztepe yamacında çekilen geleneksel kutlama halkası.
Türkiye dereceleri açıklandığında okul bahçesinden Boztepe eteklerine kadar uzanan, kemençe eşliğinde tıp ve mühendislik şampiyonlarının dönerken ter döktüğü Karadeniz zafer ritüeli.
'Boztepe Horonu kurulduğunda Hacettepe Tıp'ın ilk 100 kontenjanının Trabzon'a kapandığı anlaşılır.'
Akademi & Eziyet
Kayseri Fen Lisesi'nde eksi 15 derecede cam buğusuna formül yazılarak yapılan gece çalışma seansı.
Kışın sobanın çıtırtısı eşliğinde çay bardaklarıyla ısınan parmakların soru bankalarındaki türev sorularını çözdüğü, İç Anadolu analitiğinin çelikleştiği efsanevi disiplin ortamı.
'Erciyes ayazında soru çözen bir adamı Maslak'taki hiçbir patron mesaiyle korkutamaz.'
Okul Hayatı
Adana Fen Lisesi öğrencilerinin Seyhan Baraj Gölü kıyısında deneme sınavı stresini attığı geleneksel kaçamak.
Torosların esintisiyle baraj gölüne karşı çekilen şalgam eşliğinde son yapılan TYT denemesinin hatalarının masaya yatırıldığı Çukurova usulü akademik rahatlama ritüeli.
'Göl molasında iki bardak şalgam içtikten sonra AYT fizik netlerimiz anında beşer tane artardı.'
Okul Hayatı
Her okulun kantininde otuz yıldır görev yapan, öğrencilerin borç defterini ve gizli aşklarını bilen simge karakter.
Okul idaresinden daha yetkili, hangi hocanın hangi gün yazılı yapacağını önceden haber veren, harçlığı biten öğrenciye 'yaz deftere' diyen, okul hafızasının ayaklı kütüphanesi olan efsane kantinci amca veya abla.
'Müdür bey değişir, bakanlık değişir ama tostçu İrfan Abi'nin kantindeki hakimiyeti asla değişmez.'
Gelenek & Hiyerarşi
Büyük bir haylazlık yapan öğrencinin dosyasının mezunlar derneğinin ricasıyla rafa kaldırılması mitolojisi.
Asırlık okullarda yatakhane kaçakları veya protesto eylemleri sonrası toplanan disiplin kurulunun, kıdemli bir mezun büyüğün 'Biz de gençken aynı şeyi yapmıştık' telefonuyla cezayı kınamaya çevirmesi vakası.
'Bizim uzaklaştırma kararı, mezunlar derneği başkanının müdürle kahve içmesinden sonra bir anda tecil edildi.'
Akademi & Eziyet
Fen liselerinde çizgili defter kullananların edebiyatçı, kareli defter kullananların gerçek insan sayıldığı yazısız kural.
Bütün defterlerin, karalama kağıtlarının ve hatta yemekhane peçetelerinin dahi kareli ızgaraya sahip olduğu, serbest çizimin geometri ispatı dışında yasak kabul edildiği mutlak rasyonalizm atmosferi.
'Biz kareli defter sayfalarında büyüdük; hayatı da x ve y ekseninde grafik olarak okuruz.'
Statü & Ağ
Staj, iş başvurusu veya vize işlemlerinde cüzdandan çıkarılan lise mezunlar derneği kimlik kartının yarattığı sihir.
Mülakatı yapan genel müdür yardımcısının masasında duran aynı renk rozeti fark ettiği an, teknik soruların bitip 'Sizin dönemde o fizikçi hala okulda mıydı?' sohbetine dönüşmesi mucizesi.
'Kartvizitimi uzatmadım, mezunlar derneği kartımı masaya koydum; staj teklifi ertesi sabah e-postama düştü.'
Okul Hayatı
Tarihi köşk kampüslerinde hocaların nöbet tutmadığı, sırların paylaşıldığı ağaç altı sığınakları.
Erenköy Kız'ın manolyaları, Üsküdar Amerikan'ın çamları veya Robert'in plato yamaçlarında ders kırma saatlerinde sığınılan, Türkiye'nin geleceğine dair hayallerin fısıldandığı dokunulmaz yeşil alanlar.
'Bütün hayat planımı o köşk bahçesi tenhasında, asırlık çınarın dibinde yapmıştım.'
Okul Hayatı
Tahtaya kalkmış öğrencinin hocanın zor sorusu karşısında terlerken çalan teneffüs zilinin yarattığı ilahi lütuf.
Sözlü notunun sıfıra yuvarlanmasına 10 saniye kala koridorda yankılanan zilin yarattığı derin nefes alma anı. Türk lise öğrencisinin şansa ve kadere inandığı en saf metafizik deneyim.
'Hoca tam 'otur sıfır' diyecekken zil çaldı; o zil sesi bana ikinci bir hayat bağışladı.'